Κείμενο
Νομικό Memo: Αντιρρήσεις και Απαντήσεις
1. Συνταγματικότητα
Η βασική ένσταση είναι ότι ένα τέτοιο σχήμα θα ήταν αντισυνταγματικό. Η απάντηση είναι ότι το Σύνταγμα δεν απαγορεύει ειδικά ορκωτά δικαστήρια. Αντιθέτως, η αρχή ότι η δικαιοσύνη απονέμεται στο όνομα του λαού μπορεί να στηρίξει ουσιαστική συμμετοχή των πολιτών στην κρίση.
Επιπλέον, υπάρχουν ιστορικά και συγκριτικά προηγούμενα που ενισχύουν τη νομική νοητότητα της πρότασης, όπως η Ηλιαία της Αρχαίας Αθήνας και σύγχρονα συστήματα ορκωτών διεθνώς.
2. Διάκριση των Εξουσιών
Μία δεύτερη ένσταση είναι ότι η πρόταση δήθεν καταργεί ή αποδυναμώνει τη δικαστική εξουσία. Η απάντηση είναι ότι ο δικαστής παραμένει θεματοφύλακας της διαδικασίας. Ελέγχει το παραδεκτό, προστατεύει τη δικονομική τάξη και διασφαλίζει τα δικαιώματα των διαδίκων.
Η ουσιαστική κρίση από πολίτες δεν καταργεί τη δικαστική εξουσία. Τη συμπληρώνει και την ελέγχει σε ειδικά πεδία όπου η σύγκρουση συμφέροντος είναι ιδιαιτέρως έντονη.
3. Ασφάλεια Δικαίου
Άλλη βασική αντίρρηση αφορά την ασφάλεια δικαίου. Η απάντηση είναι ότι το προτεινόμενο μοντέλο δεν στηρίζεται σε αόριστες και ανεξέλεγκτες κρίσεις, αλλά σε τυποποιημένα ερωτήματα, αυξημένη πλειοψηφία 2/3 και υποχρεωτικά δημοσιευμένο σκεπτικό.
Τα στοιχεία αυτά ενισχύουν την προβλεψιμότητα, περιορίζουν την αυθαιρεσία και επιτρέπουν σαφέστερο έλεγχο της απόφασης από την κοινωνία και από τη νομική κοινότητα.
4. Εφαρμοσιμότητα
Τέλος, προβάλλεται συχνά η ένσταση ότι ένα τέτοιο σχήμα δεν είναι πρακτικά εφαρμόσιμο. Η απάντηση είναι ότι η πρόταση δεν εισάγεται ως άμεση συνολική ανατροπή του συστήματος, αλλά ως πιλοτικό μοντέλο περιορισμένης διάρκειας, με στενή αρμοδιότητα και μηχανισμό αξιολόγησης.
Η πιλοτική εφαρμογή μειώνει θεσμικούς κινδύνους, επιτρέπει σταδιακή δοκιμή και καθιστά εφικτή τη μέτρηση του αποτελέσματος με όρους χρόνου, συμμόρφωσης και εμπιστοσύνης των πολιτών. Υπό αυτή την έννοια, ο κίνδυνος συστημικής αποσταθεροποίησης είναι περιορισμένος.
Συμπέρασμα
Το Δημόσιο Πλήρως Ορκωτό Δικαστήριο Πολιτών μπορεί να υποστηριχθεί ως συνταγματικά νοητή, θεσμικά ελεγχόμενη και πρακτικά εφαρμόσιμη πρόταση. Η νομική του υπεράσπιση δεν στηρίζεται σε συνθήματα, αλλά σε σαφή διάκριση ρόλων, σε ειδική πιλοτική εισαγωγή, σε καθαρή διαδικασία και σε μηχανισμούς ελέγχου της λειτουργίας του.