Κείμενο
Υπότιτλος
Όταν το Κράτος είναι διάδικος, ο Λαός είναι Δικαστής.
Θεσμική πρόταση για την αποκατάσταση της λαϊκής κυριαρχίας στην απονομή της Δικαιοσύνης.
Executive Summary
Η απονομή δικαιοσύνης προϋποθέτει αμεροληψία. Όταν όμως το Κράτος είναι διάδικος και ταυτόχρονα κρίνει τον εαυτό του, δημιουργείται δομική σύγκρουση συμφέροντος.
Η παρούσα πρόταση εισάγει τον θεσμό του Δημόσιου Πλήρως Ορκωτού Δικαστηρίου Πολιτών, όπου η ουσιαστική κρίση ανατίθεται αποκλειστικά σε κληρωτούς πολίτες και ο δικαστικός λειτουργός περιορίζεται σε διαδικαστικό ρόλο.
Στόχος της πρότασης είναι η διαφάνεια, η λογοδοσία, η αποκατάσταση εμπιστοσύνης και η πραγματική απονομή δικαιοσύνης.
Το Πρόβλημα
Στις υποθέσεις όπου διάδικος είναι το Δημόσιο, όπου εμπλέκονται δικαστικοί λειτουργοί ή όπου θίγονται ανεξάρτητες αρχές και άλλοι ισχυροί θεσμοί, η σημερινή δικαιοσύνη αποτυγχάνει όχι αναγκαστικά λόγω προσώπων, αλλά λόγω θεσμικής αρχιτεκτονικής.
Ο πολίτης δεν ζητά προνόμιο. Ζητά ίσο κριτή.
Θεμελιώδεις Αρχές
Το Δημόσιο Πλήρως Ορκωτό Δικαστήριο Πολιτών στηρίζεται στις ακόλουθες αρχές:
Λαϊκή κυριαρχία.
Διαφάνεια της διαδικασίας.
Απλότητα και σαφήνεια των αποφάσεων.
Δεσμευτικότητα για το Κράτος.
Λογοδοσία χωρίς προνόμια.
Ιστορική και Θεσμική Βάση
Η συμμετοχή των πολιτών στην απονομή της δικαιοσύνης δεν αποτελεί καινοτομία, αλλά επιστροφή σε θεμελιώδη δημοκρατική αρχή.
Ιστορικά και συγκριτικά παραδείγματα αποτελούν η Ηλιαία της Αρχαίας Αθήνας και τα σύγχρονα ορκωτά συστήματα σε δημοκρατικά κράτη.
Η πρόταση αυτή δεν αναιρεί τη δικαστική εξουσία. Την εξισορροπεί.
Πεδίο Εφαρμογής
Το Δημόσιο Πλήρως Ορκωτό Δικαστήριο Πολιτών εφαρμόζεται αποκλειστικά σε υποθέσεις όπου υφίσταται δομική σύγκρουση συμφέροντος, ιδίως όταν διάδικος είναι το Ελληνικό Δημόσιο, όταν εμπλέκονται δικαστικοί ή εισαγγελικοί λειτουργοί, όταν αμφισβητείται πράξη ή παράλειψη ανεξάρτητης αρχής ή όταν θίγονται θεμελιώδη δικαιώματα πολιτών από θεσμικούς φορείς ισχύος.
Η επιλογή αυτή δεν γενικεύει τον θεσμό, αλλά τον στοχεύει ακριβώς εκεί όπου η ουδετερότητα απαιτείται περισσότερο.
Σύνθεση του Δικαστηρίου
Το Δικαστήριο συγκροτείται από 21 κληρωτούς ενόρκους πολίτες και από 1 επαγγελματία δικαστή με αποκλειστικά διαδικαστικό ρόλο.
Οι ένορκοι κληρώνονται από εθνικό μητρώο πολιτών, συμμετέχουν υποχρεωτικά και δεν έχουν προηγούμενη θεσμική εξάρτηση από τη Δικαιοσύνη ή την Εκτελεστική Εξουσία.
Ο δικαστής δεν ψηφίζει, δεν διαμορφώνει την ουσία της κρίσης και εγγυάται μόνο τη νομιμότητα της διαδικασίας.
Διαδικασία Ακρόασης
Η διαδικασία διεξάγεται με απόλυτη διαφάνεια. Προβλέπεται δημόσια ακρόαση των διαδίκων, παρουσίαση αποδεικτικών στοιχείων, ίσος χρόνος ανάπτυξης θέσεων και απαγόρευση τεχνικών αιφνιδιασμών.
Η ακρόαση μαγνητοσκοπείται, αρχειοθετείται και είναι προσβάσιμη στο κοινό.
Η διάσκεψη των ενόρκων διεξάγεται σε κλειστό χώρο, χωρίς παρεμβάσεις.
Τρόπος Λήψης Απόφασης
Η απόφαση δεν διατυπώνεται σε ασαφή νομική γλώσσα, αλλά σε συγκεκριμένα ερωτήματα, όπως:
Παραβιάστηκε δικαίωμα;
Υπήρξε κατάχρηση εξουσίας;
Υφίσταται θεσμική βλάβη;
Οφείλεται αποκατάσταση;
Οι ένορκοι απαντούν ΝΑΙ ή ΟΧΙ. Για την αποδοχή κάθε ερωτήματος απαιτείται πλειοψηφία 2/3.
Δεσμευτικότητα και Σκεπτικό
Η απόφαση του Δικαστηρίου είναι δεσμευτική για το Δημόσιο, παράγει έννομα αποτελέσματα και υπερισχύει διοικητικών πράξεων, σύμφωνα με το θεσμικό πλαίσιο που θα οριστεί.
Το σκεπτικό συντάσσεται σε απλή γλώσσα, περιορίζεται στα πραγματικά δεδομένα και δημοσιεύεται υποχρεωτικά.
Η αδιαφάνεια δεν είναι επιλογή.
Διαφάνεια και Δημόσιο Αρχείο
Η διαφάνεια δεν αποτελεί επικοινωνιακό στοιχείο αλλά δομική εγγύηση. Για κάθε υπόθεση τηρείται δημόσιο αρχείο, το οποίο περιλαμβάνει βασική σύνοψη της υπόθεσης, αποδεικτικά στοιχεία με σεβασμό στα προσωπικά δεδομένα, πλήρη μαγνητοσκόπηση της ακρόασης, καθώς και το τελικό σκεπτικό και την απόφαση.
Το αρχείο είναι προσβάσιμο σε κάθε πολίτη, οργανωμένο ανά υπόθεση και αμετάβλητο, με καταγραφή κάθε ενημέρωσης.
Η δικαιοσύνη δεν κρίνεται στο σκοτάδι.
Εγγυήσεις Αμεροληψίας
Για τη διασφάλιση της ακεραιότητας του θεσμού προβλέπονται υποχρεωτική δήλωση σύγκρουσης συμφερόντων από τους ενόρκους, δυνατότητα αυτοεξαίρεσης, τυχαία κλήρωση ανά υπόθεση και απαγόρευση επαναλαμβανόμενης συμμετοχής σε σύντομο χρονικό διάστημα.
Οι ένορκοι δεν επιλέγονται, δεν διορίζονται και δεν ελέγχονται. Είναι πολίτες, όχι θεσμικά όργανα.
Αξιολόγηση Πιλοτικής Εφαρμογής
Η πιλοτική εφαρμογή του θεσμού συνοδεύεται από υποχρεωτική αξιολόγηση με βάση αντικειμενικούς δείκτες, όπως ο μέσος χρόνος απονομής απόφασης, το ποσοστό συμμόρφωσης του Δημοσίου, ο αριθμός των υποθέσεων και το επίπεδο δημόσιας εμπιστοσύνης.
Η αξιολόγηση συντάσσεται σε ετήσια βάση, κατατίθεται στη Βουλή και δημοσιεύεται στο δημόσιο αρχείο.
Κανένας θεσμός δεν είναι υπεράνω ελέγχου.
Οδικός Χάρτης 12 Μηνών
Κατά τους πρώτους τρεις μήνες προβλέπεται η ψήφιση πιλοτικού νόμου, η δημιουργία μητρώου ενόρκων και η τεχνική υποδομή διαφάνειας.
Κατά τους μήνες τέσσερις έως εννέα προβλέπεται η εκδίκαση των πρώτων υποθέσεων, η δημοσίευση αποφάσεων και η δημόσια παρακολούθηση της λειτουργίας του θεσμού.
Κατά τους μήνες δέκα έως δώδεκα προβλέπεται η σύνταξη έκθεσης αξιολόγησης, οι αναγκαίες νομοθετικές βελτιώσεις και η προετοιμασία για ενδεχόμενη συνταγματική κατοχύρωση.
Ο θεσμός δεν επιβάλλεται. Αποδεικνύεται στην πράξη.
Συμπέρασμα
Το Δημόσιο Πλήρως Ορκωτό Δικαστήριο Πολιτών δεν είναι πολιτικό σύνθημα, δεν είναι αμφισβήτηση της Δικαιοσύνης και δεν είναι ρήξη με το Σύνταγμα.
Είναι επιστροφή σε μια θεμελιώδη αρχή: ότι η Δικαιοσύνη απονέμεται στο όνομα του Λαού.
Όπως στην Αρχαία Αθήνα, έτσι και σήμερα, εκεί όπου η εξουσία κρίνεται, ο πολίτης πρέπει να έχει λόγο.