Κείμενο
Η Δημόσια Διαφάνεια αλλάζει το Παιχνίδι
Ένα από τα πιο κρίσιμα στοιχεία του πλήρως ορκωτού δικαστηρίου είναι η δημόσια διαφάνεια. Χωρίς πραγματική διαφάνεια, ακόμη και ο πιο δημοκρατικός θεσμός κινδυνεύει να χάσει τη νομιμοποιητική του δύναμη. Για τον λόγο αυτό, η πρόταση δεν περιορίζεται μόνο στη σύνθεση και στην αρμοδιότητα του δικαστηρίου, αλλά επεκτείνεται αποφασιστικά και στον τρόπο με τον οποίο η ίδια η δίκη καθίσταται ορατή και ελέγξιμη από την κοινωνία.
Όλες οι Δίκες Μαγνητοσκοπούνται
Στο πλαίσιο αυτό, προτείνεται όλες οι δίκες να μαγνητοσκοπούνται πλήρως. Η καταγραφή δεν εξυπηρετεί μόνο λόγους αρχείου, αλλά κυρίως λόγους θεσμικής λογοδοσίας. Όσα λέγονται, όσα προβάλλονται και όσα συμβαίνουν μέσα στη δικαστική διαδικασία δεν πρέπει να χάνονται σε μια αδιαφανή προφορικότητα που αφήνει χώρο για αμφισβητήσεις, παραχαράξεις ή επιλεκτικές αναγνώσεις.
Η πλήρης οπτικοακουστική αποτύπωση της διαδικασίας συμβάλλει στη δημιουργία ενός μόνιμου και αντικειμενικού αποτυπώματος της δίκης, το οποίο μπορεί να λειτουργήσει ως εγγύηση για τον πολίτη, για την κοινωνία και για την ίδια την ιστορική αλήθεια της υπόθεσης.
Όλες οι Δίκες Δημοσιεύονται Online
Η διαφάνεια αυτή ολοκληρώνεται με τη δημόσια διάθεση των δικών online. Η κοινωνία δεν πρέπει να πληροφορείται τη δικαστική διαδικασία αποσπασματικά, μέσω διαρροών, επιλεκτικών αποσπασμάτων ή ερμηνειών τρίτων. Πρέπει να έχει τη δυνατότητα να βλέπει η ίδια το περιεχόμενο της διαδικασίας, να σχηματίζει άμεση εικόνα και να ελέγχει τη λειτουργία της απονομής της δικαιοσύνης.
Η online δημοσίευση ενισχύει τη λογοδοσία όλων των μετεχόντων στη δίκη και δημιουργεί ένα νέο επίπεδο δημόσιου θεσμικού ελέγχου. Με τον τρόπο αυτό, η δικαιοσύνη παύει να εμφανίζεται ως κλειστή τεχνική λειτουργία προσβάσιμη μόνο σε λίγους και γίνεται πραγματικά δημόσιο γεγονός με δυνατότητα κοινωνικού ελέγχου.
Η Διάσκεψη των Ενόρκων Παραμένει Κλειστή
Παρά τη γενική αρχή της διαφάνειας, η πρόταση αναγνωρίζει ότι υπάρχει ένα πεδίο το οποίο πρέπει να προστατεύεται: η διάσκεψη των ενόρκων. Η εσωτερική τους συζήτηση προτείνεται να γίνεται σε κλειστό χώρο, ώστε οι πολίτες που συγκροτούν το σώμα να μπορούν να διαμορφώνουν ελεύθερα και ανεπηρέαστα την κρίση τους.
Η μυστικότητα αυτού του σταδίου δεν αποτελεί εξαίρεση υπέρ της αδιαφάνειας, αλλά εγγύηση υπέρ της αυθεντικής και ανεξάρτητης διαβούλευσης. Οι ένορκοι πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να συζητούν χωρίς άμεση εξωτερική πίεση, χωρίς επικοινωνιακό φόβο και χωρίς τον κίνδυνο ότι κάθε ενδιάμεση τοποθέτηση θα μετατρέπεται σε δημόσιο αντικείμενο αντιπαράθεσης.
Το Σκεπτικό Δημοσιεύεται Υποχρεωτικά
Όμως η κλειστή διάσκεψη δεν σημαίνει αδιαφανές αποτέλεσμα. Αντιθέτως, η πρόταση απαιτεί το σκεπτικό της απόφασης να δημοσιεύεται υποχρεωτικά. Αυτό σημαίνει ότι, ακόμη και αν η εσωτερική συζήτηση των ενόρκων παραμένει προστατευμένη, η κοινωνία έχει δικαίωμα να γνωρίζει με ποια λογική, με ποια αξιολόγηση και με ποια θεμελίωση κατέληξε το σώμα στην τελική του κρίση.
Η υποχρεωτική δημοσίευση του σκεπτικού αποτελεί αποφασιστικό σημείο ισορροπίας ανάμεσα στη μυστικότητα της διάσκεψης και στη δημόσια λογοδοσία. Η απόφαση δεν αρκεί να ανακοινώνεται ως απλό αποτέλεσμα. Οφείλει να συνοδεύεται από σαφές και προσβάσιμο αιτιολογικό, ώστε να μπορεί να ελεγχθεί από την κοινωνία, από τη νομική κοινότητα και από την ιστορική μνήμη.
Διαφάνεια, Λογοδοσία και Εμπιστοσύνη
Η πρόταση αυτή μεταβάλλει ριζικά το πεδίο της εμπιστοσύνης προς τη δικαιοσύνη. Όταν η διαδικασία καταγράφεται, δημοσιεύεται και συνοδεύεται από δημόσιο σκεπτικό, μειώνεται δραστικά το περιθώριο για σκιές, υποψίες και θεσμική καχυποψία. Ο πολίτης δεν καλείται πλέον να εμπιστευθεί τυφλά έναν αόρατο μηχανισμό. Καλείται να δει, να κρίνει και να ελέγξει.
Με αυτόν τον τρόπο, η δικαιοσύνη μετακινείται από το πεδίο της αυθεντίας στο πεδίο της λογοδοσίας. Και ακριβώς εκεί βρίσκεται η βαθύτερη δημοκρατική αξία της δημόσιας διαφάνειας.
Συμπέρασμα
Η δημόσια διαφάνεια στο πλήρως ορκωτό δικαστήριο δεν είναι απλή τεχνική επιλογή, αλλά θεσμική ανατροπή. Όλες οι δίκες μαγνητοσκοπούνται και δημοσιεύονται online, ώστε η κοινωνία να έχει άμεση πρόσβαση στη λειτουργία της δικαιοσύνης. Ταυτόχρονα, η διάσκεψη των ενόρκων προστατεύεται ως κλειστός χώρος ελεύθερης κρίσης, χωρίς όμως να μένει ανεξέλεγκτη, αφού το τελικό σκεπτικό δημοσιεύεται υποχρεωτικά.
Έτσι, συνδυάζονται η ελευθερία της ουσιαστικής κρίσης με τη δημόσια λογοδοσία και η δικαιοσύνη αποκτά πιο ισχυρή δημοκρατική διαφάνεια από ό,τι στα συνήθη κλειστά και συχνά αδιαφανή θεσμικά μοντέλα.